Savunma ve havacılık sanayinde üretim ve ihracat yapan firmalar için sadece kalite ve verimlilik yeterli değil. Ürünlerin ve teknolojilerin uluslararası kontrol rejimlerine uygun şekilde yönetilmesi; ihracat yetkinliği kazanma açısından büyük önem taşıyor. Bu bağlamda özellikle ITAR (International Traffic in Arms Regulations) ve EAR (Export Administration Regulations) düzenlemeleri üretici firmaları doğrudan etkiliyor.
1️⃣ ITAR ve EAR Nedir?
– ITAR, ABD menşeli savunma ürünleri, teknik veri ve askeri teknolojilerin ihracat ve transferini düzenleyen bir hukuk çerçevesidir.
– EAR ise çift kullanım (dual-use) ürünler, yazılımlar ve teknolojiler için ABD tarafından uygulanan bir ihracat kontrol sistemidir.
Her iki düzenleme de teknoloji, parçalar, yazılımlar ve bilgi transferi gibi alanlarda sınırlar koyar.
2️⃣ Türk Üreticisi İçin Ne Anlama Gelir?
– Eğer ürün ya da parça ITAR kategorisine giriyorsa, ABD’den lisans alınmadan ihracatı, transferi veya paylaşımı yapılamaz.
– EAR kapsamındaki ürünler için de lisans yükümlülükleri, ülke-ürün sınıfları ve ihracat sonrası yükümlülükler söz konusudur.
– Türk üreticileri açısından bu durum; müşteri portföyü, işbirliği planları, altyapı yatırımları ve tedarik zinciri partner seçimi hakkında stratejik kararlar alınmasını zorunlu kılar.
3️⃣ Dikkat Edilmesi Gerekenler
– Ürün ya da parça menşei, teknik veri transferi, yazılım ihracatı gibi alanlarda “kontrollü liste”lerde yer alıp almadığını kontrol edin.
– ABD yüklenicilerle çalışan ya da ürünlerinde ABD menşeli bileşen kullanan firmalar için ITAR/EAR uyumu kaçınılmazdır.
– Lisans başvuru süreçleri, denetimler ve kayıt tutma yükümlülükleri açısından hazırlıklı olun.
– “Tedarik zincirinde görünürlük”, “üretim partneri seçimi”, “alt sistem parçalarının menşei” gibi konular ihracat kabiliyetinizi doğrudan etkiler.
✅ Sonuç
Savunma ve havacılık sektöründe yer almak isteyen üreticiler için ITAR ve EAR uyumu sadece bir “uygulama” değil; stratejik bir gerekliliktir. Bu düzenlemeler; pazara erişim, işbirliği fırsatları ve global rekabet kapasiteniz üzerinde belirleyici etki yapar.
📚 Kaynaklar:
U.S. Department of State – International Traffic in Arms Regulations (ITAR)
U.S. Commerce Department – Export Administration Regulations (EAR)
OECD – Dual-Use Export Controls and Defence Industry Impacts